ايشان همان « زروان » ( - زمان بىكران / دهر ) باشد « 1 » ، كه تمامى عالم وجود در مفهوم كلّى كلمهء او وحدت مىيابد . ( 1 ) . دينكرد ، كه ياد شد ( 1 ، بهرهء 3 ، I ، ش 1 ) « كتاب چهارم » از نيمهء دوم متضمّن شرح قدماى وجود ( زمان ، مكان ، گيتى ، مينو ، علويات و عناصر ) و موضوع وحدت عناصر ( آب و آتش ) است ، « كتاب پنجم » در پى اثبات مسألهء ثنويّت يا مبادى ضدّين ( نور و ظلمت ) براى بوخت مارى مسيحى ، به تبيين فلسفهء فروردگان ( - عالم مثل ) و منشأ آن پرداخته ؛ « كتاب ششم » دربارهء آتش به مثابهء گوهر هستى سخن گفته ؛ « كتاب هفتم » هم دربارهء فرّهء ايزدى و مراتب حلول آن بحث كرده ؛ « كتاب نهم » كه مختصرى از محتويات سه نسك دينى را شامل است . ( 2 ) . بوندهشن ، كه ياد شد ( 1 ، بهرهء 3 ، II ، ش 2 ) بخش‌هاى 1 تا 3 شرح قدماى وجود ، بخش‌هاى 4 تا 8 بيان مبادى ضدّين ( خير و شرّ ) و سبب پيكار آنها ؛ بخش‌هاى 11 و 12 راجع به فرشتگان و ديوان باشد . ( 3 ) . داتستان مينوى خرد ، كه پيشتر ياد شد ( I ، ش 6 ) داستان ديدار « دانا » ( - حكيم ) با مينوى خرد ( - روح عقل ) است ، كه به قول دكتر پورنامداريان ( ذوقى ) همسان ديدار « هرمس » است با خرد فرمانروا ( - پواماندرس ) يا ديدار « ابن سينا » ست بازندهء بيدار ( - حىّ بن يقظان ) ، پير نورانى « سنايى » ( در سير العباد ) و سهروردى شيخ اشراق با فرشتهء پير ( - عقل سرخ ) يا « جاويد خرد » ، عارف با « خضر » و مانند اينهاست « 2 » . به هر حال ، مينوى خرد دربارهء تمام مقولات عرفانيهء مورد نظر ، داتستان ( - آراء ) خويش اظهار نموده است . ( 4 ) . گزيده‌هاى زات سپرم ، كه ياد شد ( 1 ، بهرهء 3 ، I ، ش 2 ) همان موضوعات « بوندهشن » و كتاب هفتم « دينكرد » و جز آنها را شامل است ؛ اما هيچ‌گونه بستگى به آنها ندارد ، بل مراد او بر نماياندن سه لحظهء بزرگ تاريخ جهان : آغاز ، ميان ؛ و پايان آن است كه طىّ آنها گرايش‌هاى زروانى خود را هويدا مىكند ، لذا متهم به مانويّت شده

--> ( 1 ) . Zurvan . . . ( Zachner ) , pp . 64 - 65 . ( 2 ) . رمز و داستان‌هاى رمزى ، ص 258 - 259 ، 267 - 268 ، 269 - 270 و 272 - 273 .